Skąd biorą się te oceny

Gatunki

Ranking mówi o grupach, bo nikt nie idzie do lasu po Suillus luteus — ale model liczy każdy gatunek osobno, bo różnią ich drzewa i terminy. Rozwiń gatunek, żeby zobaczyć jego żywicieli, krzywą wieku i wynik sprawdzenia — wszystko na tej stronie, bez przechodzenia dalej.

Dane wejściowe

Jak liczymy

Model pyta o cztery rzeczy naraz i mnoży odpowiedzi, bo brak którejkolwiek wystarczy, żeby grzybów nie było.

1. Ile wody ma grzybnia. Trzy spojrzenia złożone w jedną ocenę: suma opadu z 18 dni poprzedzających możliwe owocnikowanie (długość okna zmierzona naszą własną, zarchiwizowaną analizą: 2134 dat znalezisk z lat 2020–2026 porównanych z losowymi dniami sezonu w tych samych miejscach — optimum 18 dni, przedział ufności 15–22, a okna 2–4-dniowe nie niosą prawie żadnego sygnału, więc liczy się zaopatrzenie, nie wczorajsza ulewa), średnia woda dostępna z 60 dni (grzybnia buduje zapas tygodniami) i stan dzisiejszy. „Dostępna” znaczy: ponad punktem więdnięciatej gleby — 0,15 m³/m³ w piasku to woda do wzięcia, w glinie już susza; punkt więdnięcia i polową pojemność liczymy z uziarnienia. Składamy je sumą, nie iloczynem — to trzy pomiary tej samej rzeczy i mnożenie karałoby ten sam błąd wielokrotnie. Wyjątek jest jeden: gleba wyschnięta poniżej punktu więdnięcia zeruje ocenę, bo owocnik to niemal sama woda i potrzebuje jej teraz.
2. Czy gleba ma odpowiednią temperaturę. Na 6 cm, jako średnia z ostatnich 18 dób — nie odczyt jednej doby, bo owocnik zawiązuje się tygodniami (zmierzone na znaleziskach: tak model trafia lepiej). Jeden zmierzony wyjątek: kurka reaguje szybciej i dla niej liczy się jedna doba. Borowik chce 13–17 °C, rydz rusza dopiero poniżej 14 °C.
3. Czy to sezon gatunku. Miesiące owocnikowania, gatunek po gatunku — kurka latem, rydz i lejkowiec po ochłodzeniu. Poza swoim oknem gatunek nie wchodzi do rankingu, choćby pogoda wyglądała idealnie. Sezon kończy też twardy przymrozek: dwie kolejne doby z minimum poniżej −2 °C (od sierpnia w górę) zerują prognozę do końca roku — po takim mrozie owocnikowanie się nie wznawia.
4. Czy ten las w ogóle nadaje się dla tego gatunku. Typ siedliska, gatunki drzew jako żywiciele mikoryzy, wiek drzewostanu i wielkość bloku leśnego. W tabeli „co dziś rośnie” siedlisko i wiek stoją osobno — dlatego kolumna „ogranicza” wymienia pięć czynników, a nie cztery kroki.

Skala kończy się na 82, nie na 100. Pełna skala sugerowałaby pewność, której nie mamy: owocnikowanie zostaje zjawiskiem plamistym, a model nie widzi mikrorzeźby, ekspozycji ani tego, czy grzybnia w danym miejscu w ogóle jest.

Status liczb, uczciwie. Krzywe wiek–plon mają źródło przy każdym gatunku — badanie albo jawny szacunek; z 15 gatunków katalogu udokumentowanych badaniem jest 2. Parametry pogodowe (progi opadu, zakresy temperatury gleby, progi wilgotności, opóźnienia) są szacunkami eksperckimi, strojonymi pomiarami tam, gdzie je mamy: miesiące sezonów oraz długość okna opadowego i okna temperatury zmierzyliśmy na datach znalezisk. Całość przeszła retro-walidację na 2134 znaleziskach z lat 2020–2026 — dni prawdziwych znalezisk lądują wyżej w naszym rankingu niż losowe dni sezonu w tych samych miejscach, a 11 z 15 gatunków przechodzi test także z osobna (skrypty i zrzuty pomiarów są zarchiwizowane w repozytorium projektu).

Wagi i progi, wprost z kodu

Te liczby są renderowane z tej samej stałej, z której liczy silnik (PARAMETRY_MODELU) — nie przepisane do treści. Zmiana w modelu zmienia tę tabelę w tym samym wdrożeniu, więc nie ma jak się rozjechać.

Wiek drzewostanu — tu najczęściej myli się intuicja

„Starszy las = więcej grzybów” jest prawdą dla borowika, ale fałszem dla maślaka i rydza, które szczytują w drzewostanach młodych. Każdy gatunek ma swoją krzywą — narysowaną przy jego karcie wyżej.

Podgrzybek brunatny — najsłabiej udokumentowany. W polskich koszach jest gatunkiem numer jeden, a mimo to nie znaleźliśmy dla niego żadnego opublikowanego modelu plonu ani krzywej wiek–plon. Modele hiszpańskie i fińskie go pomijają. Jego krzywa jest przyjęta przez analogię do borowika i tak jest oznaczona.

Czego model nie wie

• Nie jest kalibrowany na polskich obserwacjach. Parametry pochodzą z badań śródziemnomorskich i skandynawskich. Collado i in. (2019) pokazali, że w strefie umiarkowanej te zależności są słabe — traktujemy je jako punkt wyjścia, nie jako pewnik.
• Bank Danych o Lasach opisuje tylko lasy państwowe. Zmierzone u nas: opis drzewostanu obejmuje 69% powierzchni lasu w bazie. Dla reszty znamy kształt lasu, ale nie to, co w nim rośnie; takie miejsca są w aplikacji oznaczone. Stała „79%”, którą podawaliśmy wcześniej, była wartością z literatury o udziale lasów państwowych — nie pomiarem na naszych danych.
• Nie widzimy runa. Pokrywa runa jest jednym z najsilniejszych znanych predyktorów (Stojek 2022: 17% wariancji), ale nie ma jej w żadnej bazie danych. Las z wysoką trawą zamiast mchu wygląda w naszych danych identycznie.
• W górach nie znamy terminu. Siedliska górskie i wyżynne sprowadzamy do odpowiedników nizinnych — żyzność i wilgotność są te same, a skład drzewostanu i temperaturę gleby model liczy osobno. Ale fenologii to nie obejmuje: w górach wysyp przychodzi później i trwa krócej, a tego nie modelujemy.
• Nie znamy ciągłości leśnej. Lasy powstałe na gruntach rolnych mają zubożone inokulum mikoryzowe przez dekady — tego nie da się odczytać z aktualnych map.
• 4 z 15 gatunków nie ma własnego potwierdzenia. Walidacja wsteczna nie odróżniła dla nich dni znalezisk od losowych dni sezonu — albo znalezisk było za mało, albo model ich nie łapie. Zostają w katalogu z ostrzeżeniem przy karcie, bo ukrycie ich byłoby udawaniem, że model umie więcej, niż umie.

A co z pełnią księżyca

Nie ma księżyca w naszym modelu, bo to sprawdzono i nie działa.

Szwajcarscy badacze przez 18 lat (1990–2007) co tydzień liczyli i znakowali owocniki na pięciu stałych powierzchniach leśnych — 1715 inwentaryzacji, wykonanych przez jednego mykologa, żeby nie mieszać stylów liczenia. Porównali wyniki z fazą księżyca na dwa sposoby: księżyc przybywający kontra ubywający, oraz okno pełni kontra reszta cyklu. Sprawdzili osobno grzyby mikoryzowe (borowik, maślak, rydz) i saprotroficzne. Przesunęli nawet wszystkie daty o pięć dni wstecz, żeby trafić w moment, w którym zawiązuje się primordium, a nie w moment, gdy kapelusz przebija ściółkę.

Żaden test nie wyszedł nawet blisko istotności. Najniższa wartość p w całej tabeli, dla żadnej powierzchni z osobna, to 0,24 — przy progu 0,05. To nie jest „słaby efekt”. To jest brak sygnału.

Wcześniejsze badanie, które twierdziło, że związek istnieje, opierało się na 1800 protokołach z punktów doradztwa grzybowego. Reanaliza tych samych danych pokazała, że rzekomy rytm był po części artefaktem wygładzania wykresu, a po części odbiciem tego, kiedy ludzie chodzą do lasu — zmierzono zachowanie grzybiarzy, nie grzybów.

Nie ma też mechanizmu, który mógłby to napędzać. Pełnia daje w terenie otwartym 0,05–0,3 luksa, a pod okapem lasu jeszcze o rząd czy dwa mniej; pochmurny dzień to 1000–10 000 luksów. Grzyby mają fotoreceptory światła niebieskiego i światło naprawdę steruje owocnikowaniem — ale przy natężeniach o sześć rzędów wielkości większych, a i tak każdego dnia dociera na dno lasu światło dzienne, niezależnie od fazy. Do tego primordium borowika czy podgrzybka zawiązuje się w ściółce, w ciemności, na 5–15 dni przed pojawieniem się kapelusza. Siła pływowa działająca na obiekt wielkości grzybni jest niemierzalna.

Dlaczego więc to przekonanie jest tak trwałe? Cykl księżycowy trwa 29,5 dnia, a od deszczu do owocnika mija u naszych gatunków od 5 do 18 dni. Przy takim rozrzucie prawie każdy udany wypad da się po fakcie przypisać jakiejś „właściwej” fazie. Ludzie chodzą do lasu w weekendy i po deszczu, więc trafienia są skorelowane z pogodą, a faza jest tylko etykietą, którą się zapamiętuje.

Grzyby reagują na deszcz sprzed dwóch tygodni, na temperaturę i wilgotność gleby — i to jest dokładnie to, co liczymy.

Źródło: Egli S., Ayer F., Merlini M. (2011) More mushrooms under a full moon – myth or reality? Sydowia 63(1): 23–33. Reanaliza pracy przeciwnej: Guiard V. (2002) Zeitschrift für Anomalistik 2: 292–307.

(Fazę księżyca możemy pokazywać jako informację praktyczną — widoczność przy wyjściu przed świtem, powrót po zmroku — ale wyraźnie oddzieloną od prognozy, żeby nikt nie wziął jej za czynnik modelu.)

Gdzie zbierać nie wolno

Dla każdego płata lasu liczymy, jaka część jego powierzchni leży w parku narodowym albo rezerwacie — tam zbiór grzybów jest zabroniony (art. 15 ustawy o ochronie przyrody). Liczbę widać na stronie płata razem z nazwą rezerwatu albo parku; mapa wydzieleń koloruje dziś wyłącznie szansę na grzyby, bez warstwy zakazów.

Otuliny nie liczymy jako zakazu, choć GDOŚ wystawia je w tej samej warstwie co parki. Otulina jest z definicji strefą wokół formy ochrony (art. 5 pkt 14) i zakazy z art. 15 jej nie obejmują — zbiór w otulinie Biebrzy czy Roztocza jest legalny. Wliczenie otulin wykluczyłoby 4 888 km² zwykłego lasu gospodarczego, więcej niż wynosi powierzchnia wszystkich parków narodowych razem. Pełne zestawienie zakazów →

To nie zastępuje oznaczeń w terenie. Nadleśnictwa wprowadzają własne, czasowe zakazy wstępu — z powodu wycinki, zagrożenia pożarowego czy prac łowieckich — których w żadnym ogólnopolskim rejestrze nie ma.

Źródła

• Edible sporocarp production by age class in a Scots pine stand in Northern Spain
  Martínez-Peña F., Ágreda T., Águeda B., Ortega-Martínez P., Fernández-Toirán L.M. · 2012 · Mycorrhiza 22: 167–174 · 10.1007/s00572-011-0389-8
  Dziesięć lat monitoringu na 18 poletkach sosny zwyczajnej. Najwyższy średni plon borowika w klasie wieku 51–70 lat (70,26 kg/ha wobec średniej stratyfikowanej 40,35 kg/ha), ale porównanie klas dla borowika daje w tekście p = 0,1279 — przy α = 0,05 różnica NIE jest istotna i nie wolno jej podawać jako ustaloną. Praca daje średnie klasowe, nie gładką funkcję wieku, i nie uzasadnia przebiegu powyżej 90 lat. Rydz dwumodalny: maksima w klasach 16–30 i 71–90 lat. (Sprostowane 7 IX 2026 po researchu założyciela — wcześniejszy opis przedstawiał różnicę klas borowika jako wynik, którym nie jest.)
• Size, distribution and biomass of genets in populations of Suillus bovinus
  Dahlberg A., Stenlid J. · 1994 · New Phytologist 128: 225–234 · 10.1111/j.1469-8137.1994.tb04006.x
  700–5700 genetów maślaka na hektar w drzewostanach młodych wobec 30–120 w starych. Produkcja owocników maleje z wiekiem drzewostanu — odwrotnie niż u borowika.
• Successional traits of ectomycorrhizal fungi in forest reclamation after surface mining and agricultural disturbances: a review
  Kałucka I.L., Jagodziński A.M. · 2016 · Dendrobiology 76: 91–104 · 10.12657/denbio.076.009
  PRZEGLĄD, nie pomiar pierwotny (audyt/C1: wcześniejszy wpis miał zmyślony tytuł i nie mówił, że to synteza). Liczby, które z niego bierzemy — Suillus luteus 3130 g owocników w drzewostanie 7-letnim wobec 7 g w 13-letnim, szczyt biomasy na gruntach porolnych przed zwarciem koron — pochodzą z badań pierwotnych cytowanych w tym przeglądzie (polskie grunty porolne).
• Characterization of chanterelle (Cantharellus cibarius) and pine mushrooms (Tricholoma magnivelare) in northern Saskatchewan
  Ivanochko G., Svendsen E., Hrycan W., Tanino K. · 2021 · Canadian Journal of Plant Science 101(6): 853–870 · 10.1139/cjps-2021-0136
  Ponad 100 drzewostanów. Pieprznik najliczniej w czystych sośninach 41–60 lat o umiarkowanie otwartym zwarciu, na siedliskach dobrze drenowanych. Uwaga: sosna Banksa (bór borealny Kanady) — przeniesienie na polskie sośniny to ekstrapolacja w obrębie rodzaju Pinus.
• Predictors of mushroom production in the European temperate mixed deciduous forest
  Stojek K., Gillerot L., Jaroszewicz B. · 2022 · Forest Ecology and Management 522: 120451 — Białowieża, jedyna polska praca ilościowa w tym zestawie · 10.1016/j.foreco.2022.120451
  Pokrywa runa jako silny UJEMNY predyktor produkcji (17% wariancji, t = −6,77). Produkcja rosła przy malejącym stężeniu azotu w glebie (t = −3,72; p = 0,006).
• Mushroom productivity trends in relation to tree growth and climate across European forest biomes
  Collado E., Bonet J.A., Camarero J.J., Egli S., Peter M., Salo K. i in. · 2019 · Science of the Total Environment 689: 602–615 · 10.1016/j.scitotenv.2019.06.471
  Zależności plon–klimat są istotne głównie w suchych siedliskach śródziemnomorskich, a w strefie umiarkowanej — do której należy Polska — słabe lub nieistotne. To jest powód, dla którego traktujemy parametry jako priory, nie jako pewnik.
• Environmental drivers of ectomycorrhizal communities in Europe's temperate oak forests
  Suz L.M., Barsoum N., Benham S. i in. · 2014 · Molecular Ecology 23: 5628–5644 · 10.1111/mec.12947
  Ładunki krytyczne azotu dla zbiorowisk mikoryzowych: 9,5–13,5 kg N/ha/rok dla zmian umiarkowanych, 17 kg dla drastycznych. Cała Polska jest powyżej progu.
• More mushrooms under a full moon – myth or reality?
  Egli S., Ayer F., Merlini M. · 2011 · Sydowia 63(1): 23–33
  18 lat cotygodniowych inwentaryzacji na pięciu stałych powierzchniach (1715 obserwacji, jeden mykolog). Faza księżyca nie wychodzi istotna w żadnym teście — najniższe p to 0,24 przy progu 0,05. To jest powód, dla którego księżyca w modelu nie ma.
• Reanaliza danych o rzekomym wpływie faz księżyca na owocnikowanie grzybów
  Guiard V. · 2002 · Zeitschrift für Anomalistik 2: 292–307
  Reanaliza 1800 protokołów z punktów doradztwa grzybowego, na których opierało się twierdzenie przeciwne: rzekomy rytm okazał się po części artefaktem wygładzania wykresu, a po części odbiciem tego, kiedy ludzie chodzą do lasu.
• Predicting porcini: a decade of sporocarp monitoring reveals the meteorological triggers of Boletus edulis fruiting in central European beech forests
  Brejon Lamartinière E., Hoffman J.I. · 2026 · bioRxiv, preprint v2 (8 czerwca 2026) — NIE po recenzji · 10.64898/2025.12.12.693895
  Dziesięć lat monitoringu w buczynie pod Bielefeld, wizyty 2–4 razy w tygodniu od sierpnia. Dodatnia zależność owocnikowania od opadu w oknie wielotygodniowym (26 dni) i optimum średniej temperatury POWIETRZA z 20 dni ok. 13 °C. NIE wyznacza progu dla temperatury gleby na 6 cm ani dla sumy opadu — nasze 68 mm/18 dni pozostaje szacunkiem.
• Combined impact of forest management and climate change on Boletus edulis productivity: may mycosilviculture mitigate the effects of climate extremes?
  Salerni E., Paoli L., Perini C. · 2023 · Italian Journal of Mycology 52: 76–88 (Włochy) · 10.6092/issn.2531-7342/16464
  Po opadach ≥20 mm/dobę dodatnie korelacje plonu występowały szczególnie w 12. dniu, ale w części wariantów także w 2. Potwierdza reakcję rzędu dwóch tygodni; NIE ustanawia uniwersalnych granic okna [10, 18] dni.
• Water sources and controls on water-loss rates of epigeous ectomycorrhizal fungal sporocarps during summer drought
  Lilleskov E.A., Bruns T.D., Dawson T.E., Camacho F.J. · 2009 · New Phytologist 182: 483–494 (Ameryka Północna) · 10.1111/j.1469-8137.2009.02775.x
  Borowiki oznaczone jako B. edulis potrafią korzystać z głębszej wody przy suchej powierzchni gleby. Ogranicza interpretację naszego progu wilgMin liczonego z warstwy 3–9 cm; przenoszalność na Polskę nieustalona.
• A phylogenetic study of Boletus section Boletus in Europe
  Beugelsdijk D.C.M., van der Linde S., Zuccarello G.C., den Bakker H.C., Draisma S.G.A., Noordeloos M.E. · 2008 · Persoonia 20: 1–7 · 10.3767/003158508X283692
  Rozdziela europejskie gatunki sekcji (B. edulis wobec B. pinophilus, B. reticulatus, B. aereus) i dokumentuje asocjacje z drzewami dla owocników oznaczonych molekularnie — w tym z brzozą i lipą. Podstawa rozszerzenia listy żywicieli.
• Ectomycorrhizal communities associated with silver fir seedlings (Abies alba Mill.) differ largely in mature silver fir stands and in Scots pine forecrops
  Ważny R. · 2014 · Annals of Forest Science 71: 801–810 (Polska) · 10.1007/s13595-014-0378-0
  Polskie potwierdzenie mikoryzy B. edulis z jodłą — na korzeniach, nie z owocnika. Wykryto ją także na jednorocznych siewkach pod starszym drzewostanem; to NIE jest dowód owocnikowania w uprawie. Research założyciela (7 IX 2026) cytuje tę samą pracę również dla I. badia (podgrzybek, kod JD) — treści pracy nie weryfikowaliśmy w repozytorium, więc dla podgrzybka jodła wchodzi jako żywiciel DODATKOWY.
• Ectomycorrhizal fungal communities of native and non-native Pinus and Quercus species in a common garden of 35-year-old trees
  Trocha L.K., Kałucka I., Stasińska M., Nowak W., Dabert M., Leski T., Rudawska M., Oleksyn J. · 2012 · Mycorrhiza 22: 121–134 (Polska) · 10.1007/s00572-011-0387-x
  Polska dokumentacja mikoryz B. edulis związanych z dębami.
• Contribution to Knowledge of the Mycobiota of „Bory Tucholskie” National Park: Macromycetes of Central European Lichen Scots Pine Forests of the Cladonio-Pinetum Type
  Grzesiak B., Węgrzyn M.H., Wietrzyk-Pełka P., Turowska A. · 2020 · Acta Mycologica 55(2): 5521 (Polska) · 10.5586/am.5521
  Stanowisko borowika w borze chrobotkowym i obserwacja listopadowa. Podłoże z porostami przeczy regule „mech, nie trawa” podawanej wcześniej kategorycznie.
• Grzyby wielkoowocnikowe Gryżyńskiego Parku Krajobrazowego
  Ślusarczyk T. · 2019 · Przegląd Przyrodniczy 30(1): 3–51 (Polska; bez DOI)
  Polska dokumentacja stanowisk w borach i buczynach oraz sezonu VIII–XI.
• Bezpieczne grzybobranie. Jadalne gatunki grzybów i podobne do nich gatunki trujące
  Bielawska K. · 2016 · Centrum Informacyjne Lasów Państwowych, Warszawa, wyd. II, s. 36 (bez DOI)
  Polskie atlasowe okno owocnikowania VI–XI i wzmianka o brzozie. Opracowanie eksperckie, NIE seria pomiarowa — stąd sezon ma pewność średnią, nie wysoką.
• Yield models for ectomycorrhizal mushrooms in Pinus sylvestris forests with special focus on Boletus edulis and Lactarius group deliciosus
  Martínez-Peña F., de-Miguel S., Pukkala T., Bonet J.A., Ortega-Martínez P., Aldea J., Martínez de Aragón J. · 2012 · Forest Ecology and Management 282: 63–69 · 10.1016/j.foreco.2012.06.034
  Model plonu borowika uwzględniający strukturę drzewostanu (m.in. pole przekroju). Częściowo ten sam materiał co martinez2012 — nie jest niezależnym potwierdzeniem.
• DWD ICON API — dokumentacja zmiennych
  Open-Meteo · 2026 · open-meteo.com/en/docs/dwd-api (dostęp 2026; dokumentacja techniczna, nie mykologiczna)
  Jednostki i głębokości zmiennych: wilgotność gleby 3–9 cm to zawartość OBJĘTOŚCIOWA wody (m³/m³), nie udział wody dostępnej. Nasz próg wilgMin odnosi się dopiero do wyniku normalizacji (θ−θPWP)/(θFC−θPWP) — to inna wielkość niż odczyt z API.
• Macrofungal sporocarp community in the lichen Scots pine forests
  Grzesiak B., Węgrzyn M.H., Turowska A., Twarużek M. · 2024 · Open Life Sciences 19(1): 20220973 (Polska, Bory Tucholskie) · 10.1515/biol-2022-0973
  Polskie obserwacje owocników i fenologia: podgrzybek notowany w VI oraz VIII–XI w sezonie 2021. W płatach mszystych 50 owocników na 300 m² wobec 5 na 300 m² w porostowych — porównanie obserwacyjne, NIE kalibracja wag siedlisk BDL. Jeden sezon i jedno miejsce nie zastępują ogólnopolskiego histogramu.
• Towards the cultivation of the bay boletus, Imleria badia: Primordia formation, mycorrhizal synthesis and geographic distribution
  Thomas P.W., Zahid M.S., Slater A., Sepahvand D. · 2026 · Forest Systems 34(3): 21017 — numer oznaczony rocznikiem 2025, publikacja 23 I 2026 · 10.5424/fs/2025343-21017
  Synteza mikoryzy z sosną zwyczajną i zawiązki w kulturze po przeniesieniu z 23 °C do 14–18 °C. To LABORATORIUM: pożywki PDA/MMN, jeden szczep, Szkocja. Nie podaje ani głębokości gleby, ani polowego minimum, optimum czy maksimum owocnikowania — nie wolno tych liczb czytać jako granic naszego trapezu tempGleby.
• Stress tolerance of Xerocomus badius and its promotion effect on seed germination and seedling growth of annual ryegrass under salt and drought stresses
  Liu B., Liu X., Liu F., Ma H., Ma B., Peng L. · 2021 · AMB Express 11: 15 (Chiny, laboratorium) · 10.1186/s13568-020-01172-7
  Wzrost GRZYBNI na pożywce z PEG przy potencjałach −0,16 do −1,07 MPa: istotne hamowanie od −0,45 MPa, wzrost obecny jeszcze przy −1,07. Żadna z tych liczb nie jest progiem OWOCNIKOWANIA w glebie i nie przelicza się na nasz wilgMin bez charakterystyki hydraulicznej gleby. 0,37 to NIE 37% wilgotności objętościowej.
• Fungal ethnoecology: observed habitat preferences and the perception of changes in fungal abundance by mushroom collectors in Poland
  Kotowski M.A., Molnár Z., Łuczaj Ł. · 2021 · Journal of Ethnobiology and Ethnomedicine 17: 29 (Polska) · 10.1186/s13002-021-00456-x
  BADANIE ANKIETOWE — deklaracje zbieraczy, nie pomiar. Piętnastu respondentów zgłosiło wzrost liczebności podgrzybka. To przesłanka do hipotezy o suszy, a NIE kontrolowane porównanie z borowikiem; nie wolno nią uzasadniać zdania „znosi więcej suszy i ciepła”, które z profilu usunięto 7 IX 2026.
• Species and functional diversity of ectomycorrhizal fungal communities on Scots pine (Pinus sylvestris L.) trees on three different sites
  Rudawska M., Leski T., Stasińska M. · 2011 · Annals of Forest Science 68: 5–15 (Polska, Kórnik) · 10.1007/s13595-010-0002-x
  Siedem owocników podgrzybka w około 20-letnim drzewostanie sosnowym — polski dowód owocnikowania w młodym lesie. Uzasadnia młodszą flagę orientacyjną wiekMin, ale NIE ustanawia dolnego progu produkcji: owocniki i mikoryzy analizowano osobno.
• Xerocomus badius–Picea abies, an ectomycorrhiza of high activity and element storage capacity in acidic soil
  Kottke I., Qian X.M., Pritsch K., Haug I., Oberwinkler F. · 1998 · Mycorrhiza 7: 267–275 (Niemcy) · 10.1007/s005720050191
  Mikoryza podgrzybka ze świerkiem w kwaśnej glebie — podstawa dla ŚW jako żywiciela głównego.
• Host preferences and differential contributions of deciduous tree species shape mycorrhizal species richness in a mixed Central European forest
  Lang C., Seven J., Polle A. · 2011 · Mycorrhiza 21: 297–308 (Niemcy, Hainich) · 10.1007/s00572-010-0338-y
  Mikoryzy podgrzybka na korzeniach BUKA — partnerstwo w badanej próbie RZADKIE. Stąd BK wchodzi u nas jako żywiciel DODATKOWY (otwiera bramkę), a nie główny: sam buk nie gwarantuje obfitego owocnikowania.
• Ectomycorrhizal Colonisation in Declining Oak Stands on the Krotoszyn Plateau, Poland
  Bzdyk R.M., Olchowik J., Studnicki M., Nowakowska J.A., Oszako T., Urban A., Hilszczańska D. · 2019 · Forests 10(1): 30 (Polska, Krotoszyn) · 10.3390/f10010030
  Mikoryzy dębu szypułkowego oznaczone morfologicznie i przez ITS; w tabeli taksonów X. badius (dopasowanie KT334738). Podstawa dla DB jako żywiciela DODATKOWEGO — partnerstwo potwierdzone, ale w tych próbach rzadkie.
• Species richness, abundance, and phenology of fungal fruit bodies over 21 years in a Swiss forest plot
  Straatsma G., Ayer F., Egli S. · 2001 · Mycological Research 105(5): 515–523 (Szwajcaria, La Chaneaz) · 10.1017/S095375620100402X
  Dwadzieścia jeden lat monitoringu jednej powierzchni: zależność plonowania kurki od opadów letnich i hamujący wpływ wysokich temperatur lipca i sierpnia, przesuwający szczyt na wczesną jesień. Jedna powierzchnia w Szwajcarii — NIE kalibruje polskiego okna sezonu; nasze [6, 10] pochodzi z histogramu GBIF (88,3% ze 162 znalezisk).
• Ecology and management of commercially harvested chanterelle mushrooms
  Pilz D., Norvell L., Danell E., Molina R. · 2003 · USDA Forest Service, Gen. Tech. Rep. PNW-GTR-576, Portland (Ameryka Północna) · 10.2737/PNW-GTR-576
  Powolny wzrost owocnika (2–5 cm na miesiąc), okno od deszczu do zbioru 14–21 dni, trwałość owocnika in situ do 90 dni oraz owocnikowanie w młodszych drzewostanach. Trwałość owocnika ma konsekwencję dla naszej walidacji: znalezisko GBIF może być owocnikiem sprzed tygodni, więc dzień znaleziska nie jest dniem zawiązania.
• Pure culture synthesis of ectomycorrhizas for Cantharellus cibarius with Pinus sylvestris and Betula pubescens
  Straatsma G., Konings R.N.H., van Griensven L.J.L.D. · 1989 · Acta Botanica Neerlandica 38(3): 303–310 · 10.1111/j.1438-8677.1989.tb01351.x
  Doświadczalna synteza ektomikoryzy kurki z brzozą omszoną w CZYSTEJ KULTURZE — podstawa dopisania BRZ do żywicieli. Synteza in vitro dowodzi, że partnerstwo jest możliwe; nie mówi, ile owocników daje brzoza w polu w porównaniu z sosną.
• Mushroom picking does not impair future harvests — results of a long-term study in Switzerland
  Egli S., Peter M., Buser C., Stahel W., Ayer F. · 2006 · Biological Conservation 129(2): 271–276 (Szwajcaria) · 10.1016/j.biocon.2005.10.042
  Wieloletnia dynamika plonowania kurki i wpływ mikroklimatu; zbiór owocników nie obniża przyszłych plonów. Kontekst ekologiczny, nie kalibracja parametrów.
• Intersterilitätsgruppen und Klone von Fomes annosus und Stammfäulepilze in einer Pseudotsuga menziesii-Versuchsfläche
  Siepmann R. · 1976 · European Journal of Forest Pathology 6(4): 209–218 (Niemcy) · 10.1111/j.1439-0329.1976.tb00525.x
  Zgnilizna odziomkowa powodowana przez Sparassis crispa w drzewostanach daglezjowych i sosnowych; korelacja porażenia z wiekiem drzewa i wykształceniem twardzieli. Podstawa dla wiekMin i rosnącego kształtu krzywej.
• Cultural and other morphological features of Sparassis radicata and S. crispa
  Martin K.J., Gilbertson R.L. · 1976 · Mycologia 68(3): 605–621 · 10.1080/00275514.1976.12019943
  Zestawienie gatunków żywicielskich Sparassis crispa w drzewostanach iglastych (Pinus, Larix, Pseudotsuga, Picea) oraz opis trzonu korzeniowego. Podstawa dopisania modrzewia i świerka — przy czym praca nie porównuje CZĘSTOŚCI porażeń.
• Vegetative Development of Sparassis crispa in Various Growth Conditions and Effect of Electric Pulse Simulation on Its Fruit Body Production
  Farooq M.U., Akram W., Islam N.U., Ohga S. · 2014 · Advances in Microbiology 4(5): 231–238 (laboratorium) · 10.4236/aim.2014.45033
  Fizjologia grzybni: optimum wzrostu 20–25 °C, zahamowanie przy 35 °C, pH 5–7, czas wykształcenia owocnika 2–4 tygodnie. LABORATORIUM — to temperatury POŻYWKI, nie gleby leśnej, i nie wyznaczają granic naszego trapezu tempGleby.
• Effect of temperature and elicitors on beta-glucan and fruiting body development in Sparassis crispa
  Kwon A.H., Lee B.C., Han S.K., Lee J.S., Lee K.W., Choi S.I. · 2018 · Journal of Forest and Environmental Science 34(3): 203–209 (Korea, uprawa) · 10.7747/JFES.2018.34.3.203
  Reżim termiczny indukcji zawiązków (10–16 °C) i wzrostu owocników (16–21 °C) oraz wymóg wysokiej wilgotności otoczenia. Uprawa kontrolowana, nie las — kierunek zgodny z naszym trapezem, ale nie jest jego pomiarem.
• Evolution and host specificity in the ectomycorrhizal genus Leccinum
  Den Bakker H.C., Zuccarello G.C., Kuyper Th.W., Noordeloos M.E. · 2004 · New Phytologist 163(1): 201–215 · 10.1111/j.1469-8137.2004.01090.x
  Filogenetyczne potwierdzenie ścisłej specyficzności Leccinum scabrum wobec rodzaju Betula i wyodrębnienie osobnych gatunków rosnących pod osiką (L. aurantiacum, L. albostipitatum, L. duriusculum), grabem (L. pseudoscabrum), dębem (L. quercinum) oraz sosną i świerkiem (L. vulpinum, L. piceinum). To jest podstawa, dla której listy żywicieli koźlarza NIE rozszerzamy: dawne doniesienia „koźlarz pod dębem” dotyczyły gatunku zbiorowego, a nie L. scabrum s. str.
• Ecology of some fungi associated with an ageing stand of birches (Betula pendula and B. pubescens)
  Mason P.A., Last F.T., Pelham J., Ingleby K. · 1982 · Forest Ecology and Management 4(1): 19–39 — BEZ DOI. Research podawał 10.1016/S0378-1127(82)90029-7 oraz 10.1016/0378-1127(82)90029-7; sprawdzone 7 IX 2026 w CrossRef: żadna z tych form nie istnieje w rejestrze. Prace Elseviera z tego rocznika często nie mają nadanego DOI.
  Wieloletnia dynamika sukcesji grzybów mikoryzowych w starzejącym się drzewostanie brzozowym i zależność owocnikowania od wieku. Podstawa kształtu krzywej wieku.
• The concept of succession in relation to the spread of sheathing mycorrhizal fungi on inoculated tree seedlings growing in unsterile soils
  Mason P.A., Wilson J., Last F.T., Walker C. · 1983 · Plant and Soil 71(1–3): 247–256 · 10.1007/BF02182659
  Sukcesja mikoryz na siewkach brzozy: gatunki wczesnosukcesyjne w latach 1–3, Leccinum wchodzi w 4.–6. roku. To jedyna podstawa dla flagi wiekMin — z tym zastrzeżeniem, że w naszym modelu wiekMin poniżej 40 NIE ROBI NIC (patrz profil).
• Effects of clearcut logging and tree species composition on the diversity and community composition of epigeous fruit bodies formed by ectomycorrhizal fungi
  Durall D.M., Gamiet S., Simard S.W., Kudrna L., Sakakibara S.M. · 2006 · Canadian Journal of Botany 84(6): 966–980 (Kolumbia Brytyjska) · 10.1139/b06-045
  Zależność owocnikowania od opadu i wilgotności oraz porównanie drzewostanów młodocianych i dojrzałych. Kanada, strefa Interior Cedar Hemlock — kontekst ekologiczny, NIE kalibracja polskiego okna sezonu ani progu opadu.